Finasteride en dutasteride horen tot dezelfde chemische familie, de 4-azasteroïden, en grijpen allebei aan op hetzelfde enzym: steroïd-5-alfa-reductase. Het verschil zit in de details van het molecuul en in wat dat doet met de selectiviteit. Finasteride remt in laboratoriumsystemen vooral de type II-isovorm, dutasteride spreekt zowel type I als type II aan. Beide stoffen zijn in Nederland receptgeneesmiddel, en de tabletten in ons assortiment zijn onderzoeksmateriaal.
Eén enzym, twee remmers
Steroïd-5-alfa-reductase katalyseert de reductie van een dubbele binding in de A-ring van steroïdsubstraten. Van dat enzym bestaan meerdere isovormen, aangeduid als type I, type II en type III, met verschillende weefselverdeling en verschillende kinetiek. Wie in vitro wil weten welke isovorm verantwoordelijk is voor een gemeten omzetting, heeft remmers nodig die de isovormen uit elkaar trekken. Daarom worden deze twee verbindingen in vitro als instrument gebruikt.
Allebei zijn ze opgebouwd rond een tetracyclisch steroïdskelet waarin koolstofatoom 4 vervangen is door stikstof. Bij finasteride komt daar een tweede ingreep bij: de dubbele binding in de A-ring die je terugleest in de naamcomponent androst-1-een, en die het aangrijpingspunt van de reductiestap vormt. Samen maken die twee aanpassingen het molecuul sterk genoeg gelijkend op een steroïdsubstraat om door het enzym te worden gebonden, maar chemisch afwijkend genoeg om niet als gewoon substraat te worden verwerkt. Het enzym begint de reactie wel, maar in plaats van een reactieproduct ontstaat een stabiel covalent adduct tussen het gereduceerde molecuul en het cofactorfragment. De katalytische plaats blijft daardoor in celvrije systemen praktisch permanent bezet. Enzymologen noemen dat mechanisme-gebonden of suicide-inhibitie, en juist dat maakt beide stoffen zulke bruikbare modelverbindingen.
Waar de twee moleculen uiteenlopen
Het onderscheid zit aan positie 17. Finasteride, systematisch N-tert-butyl-3-oxo-4-aza-5α-androst-1-een-17β-carboxamide, draagt daar een carboxamide met een compacte tert-butylgroep. Dutasteride draagt op diezelfde plek een N-arylcarboxamide met een 2,5-bis(trifluormethyl)fenylgroep. Twee CF3-groepen op een aromatische ring betekenen meer volume, meer lipofiliteit en een sterk elektronenzuigend karakter. Het molecuulgewicht loopt daardoor op tot 528,5 Da, aanzienlijk zwaarder dan het finasteridemolecuul.
Die grotere en meer lipofiele staart verklaart het kinetische verschil dat in de literatuur wordt beschreven. Finasteride remt type II duidelijk sterker dan type I, wat de verbinding tot standaardinstrument maakt bij het toewijzen van enzymactiviteit aan een isovorm. Dutasteride gedraagt zich als langzaam bindende, vrijwel irreversibele remmer van beide isovormen tegelijk. In de farmacokinetische literatuur wordt dutasteride verder beschreven met een eliminatiehalfwaardetijd in de orde van weken, tegenover uren voor finasteride.
Voor analytisch werk hebben ze allebei hun plek. Finasteride duikt op als referentiestandaard in steroïdpanels met RP-HPLC en LC-MS/MS. Dutasteride dient als ijkstof in HPLC, LC-MS en, dankzij die zes fluoratomen, ook in 19F-NMR. Het CAS-nummer van dutasteride is 164656-23-9, PubChem CID 6918296; de ontwikkelingscodes GG-745 en GI-198745 kom je in oudere publicaties nog tegen.
Receptstatus in Nederland
Van beide stoffen bestaan in Nederland geregistreerde geneesmiddelen, en die vallen onder de categorie uitsluitend recept. Dat betekent dat toepassing bij mensen alleen loopt via een arts en een apotheek, met een diagnose, een indicatie en toezicht daaromheen. Bij clenbuterol geldt dezelfde regel: de wetgever koppelt de stof aan een behandelrelatie, niet aan een bestelknop.
De tabletten in ons assortiment zijn geen geregistreerd geneesmiddel. Ze worden aangeboden voor onderzoeks- en educatieve doeleinden, uitsluitend voor laboratoriumgebruik, en zijn niet bestemd voor consumptie of voor gebruik bij mensen of dieren. Wie met een receptplichtige stof wil werken in een humane context, hoort bij een arts. Wie ermee wil werken in een celvrij systeem of een analysemethode, koopt onderzoeksmateriaal en documenteert dat als zodanig.
De vormen en sterktes in de winkel
Alle drie de artikelen zijn vaste tabletten met een gestandaardiseerde hoeveelheid werkzame stof per eenheid.
| Verbinding | Vorm | Per eenheid | Prijs |
|---|---|---|---|
| Finasteride 1mg | Tabletten, 100 stuks per verpakking | 1 mg | € 69,95 |
| Finasteride 5mg | Tabletten | 5 mg | € 79,95 |
| Dutasteride 1mg | Tabletten | 1 mg | € 79,95 |
Voor de dutasteride-tabletten staat de bewaarregel in de omschrijving: droog bewaren bij kamertemperatuur, beschermd tegen licht en vocht. Dat is een ander regime dan de koelkastopslag die bij gelyofiliseerde peptiden hoort.
Verder lezen
Wil je de twee sterktes finasteride en de dutasteride-tabletten naast elkaar zien met alle specificaties erbij, dan staat dat in de volledige koopgids voor finasteride en dutasteride. Van elke batch die binnenkomt publiceren we het analysecertificaat op de pagina met labresultaten. Voor een andere receptplichtige verbinding met een vergelijkbare kadering kun je de achtergrond bij levothyroxine lezen.
